El Sanguanel de le Colònie,
Fiaba, Memòria e Spìrito del
Sul del Brasil
Inte le foreste serà del Sul del Brasìl,
’ndove la serra se piega al vento e a la fede,
i òmeni i ga tirà su casse de legno e silènsio
sora la speransa portada dal Vèneto.
Là, tra sudor e rosàrio de note,
el ze nato anca un mito sensa ombra:
el Sanguanel, fiol de la tera e del spavento,
eco del passà che no’l ga mai partì.
El no el ga rivà ’ntei porti col nome,
ma el ga rivà ’ntei destini dei colòni.
Tra la zapa e la nostalgia, el ze restà,
spìrito pìcolo de furberìa e de vègia.
Tessesto de rumor, de scarto e de riso storto,
el ze presensa invisìbile ’nte le note sensa luna,
come memòria che camina pian
sora le strade rosse de la colònia.
No’l ze demonio né santo smentegà:
el ze ricordo monelo de misèria antiga,
ombra che copia la strachessa dei vivi,
nodo ’nte el passo, peso ’nte el camin.
Quando el gran no’l spunta e la vaca se perde,
quando la porta la strida sensa vento,
lu el ze che gira, come sussuro vècio,
par dir che la tera la ga volontà.
´Nte le colònie de Bento, Garibaldi e Caxias,
’ndó l’uva la sangra ’nte el tempo de vendèmia,
se sentiva el so passar tra i vignài:
fòie rivoltà, feramente cambià,
el pan che sparisse, el vin che se svoda,
no par malìssia, ma par burla.
El Sanguanel no’l ferisse: el prova,
la passensa dei òmeni.
El ze fiol de la parola contà,
nato drento al calor del fogon,
quando la note la voleva stòrie
par scassar la fame e el fredo.
Le none contava, i fiòi tremava,
e el mito el diventava educassiòn:
rispeta la mata, varda el bestiame,
no rider de quel che no capissi.
Lu el conosse i scurtèi de la colònia,
i desvi tra el capon e el poter,
’ndó el silènssio el pesa pì de la parola
e el scuro el magna fin el pensiero.
Là el camina el Sanguanel sensa peso,
sensa lassar segno né colpa,
cùstode irònego del confìn
tra quel che se varda e quel che se sente.
El no’l ze nato dal gnente: el vien da l’Europa,
dai cortili pòveri del Nord d’Itàlia,
’ndò i girava già spìriti pìcoli
che metea a prova l’òrdine del mondo.
El colono no’l ga portà solo semente,
el ga portà anca paure e fiabe,
e ’nte la tera rossa del Sul
le ga fato radise nova.
El Sanguanel el ze spècio del colono:
pìcolo de statura, ma grande de furberìa,
el sopravive a la fadiga e a la scarsessa,
el ride quando la vita la pesa massa.
El ze el spìrito de l’adatarsi,
de la testa che scampa al comando,
el modo storto de resìstere
quando tuto el nega futuro.
Anca incòi, quando la mata la se tira indrio
e la strada la vien avanti,
lu no’l sparisse — el cámbia veste.
El stà ’nte el stridar dei galponi veci,
’nte l’eco de le cantine lassà.
El ze ’nte la parola che no se spiega,
’nte el brìvido che vien sensa motivo,
’nte la eredità invisìbile
che bate ’nte el sangue dei descendenti.
Ò Sanguanel, cùstode de le colònie,
no te scasseremo con el smentegar.
Ti te sì parte de la stòria che sangra e canta,
de la memòria che el tempo no’l straca.
Tra el vero e el sìmbolo, ti te camini,
come el colono el ga caminà tra do mondi.
E fin che ghe sarà tera, sudor e ricordansa,
el to passo picolo el sarà eterno.
Dr. Luiz C. B. Piazzetta
