Mostrando postagens com marcador migração italiana. Mostrar todas as postagens
Mostrando postagens com marcador migração italiana. Mostrar todas as postagens

sexta-feira, 22 de maio de 2026

La Stòria de Benvenuto Scarsela


La Stòria de Benvenuto Scarsela

Campinas — Provìnsia de San Paolo 1889


Capìtolo I — La tera de Bronzola

Bronzola, ´na picolina località de Campodarsego, provìnsia de Padova, la ze stà localisà ´ntela pianura padovan, come se ‘l tempo là lu el ze stà contà no con i orològio, ma con el giro eterno de le stagion. Pìcole casete de piera, con i teto rossi, i stava racolti torno a ´na capela ùmile e a ‘na piassa che servia pì de passàgio che de sentro. Intorno, i campi i se stendea fin dove che ‘l òcio rivava, taià da canai streti che i rifletea ‘l cielo scuro de inverno e ‘l blu profondo de l’istà.

In quel mondo de tera e de silénsio, el ze nassù Benvenuto Scarsela. Fiol de pìcole contadin, el ga imparà presto a lesar la léngua de la tera. Le so mane de putelo le cognossèa za l’aspresa de la pota, el peso de la zapa e ‘l fredo che te penetrava fin ai ossi, de l’aqua ´ntei canai durante le netese de primavera. El so corpo el ze cressù al passo de le racolte: l’inverno ùmido che ‘l lassava musgo sui muri, la primavera che ‘l ridonava color a le viti, l’istà ardente che te s-ciantava la pele e l’otobre dorà che ‘l portava l’odor inconfondìbiłe de la vendemia.

Ma drìo la calma aparente, ghe zera inquietudine. La provìnsia de Padoa la pareva massa pìcola par tanti fiòi de famèie numarose. La tera no bastava pì. Par le taverne e par le fiere vegnia stòrie de tere lontan — el Brasile, che loro lo ciamea simplisemente “Mèrica” — ndove che la tera la ze fèrtile, abondante e la spetava solo brassi boni da laorar. Pochi i savea ben dove che ‘l ghe el zera sto posto; tanti no savea gnanca lesar un mapa. Ma le stòrie, pien de promesse, le trovava eco ´ntei cuor strensù da la misèria.

Capìtolo II — La resolussion e la traversia

Al scomìnsio del 1889, Benvenuto el ga ciapà la resolussion che la gavea da cambiar par sempre la strada de la so vita. No la ze stà ‘na roba sùbita, e gnanca ‘na scelta lese. La ze stà la conclusion lenta e inevitàbile de mesi — forse ani — de un peso che se acumulava in silénsio in ogni racolta magra, in ogni inverno duro, in ogni marsà a mesa boca ´nte le sere frede de Bronzola.

El Véneto el stava passando un tempo de esaurimento. Da che el zera vegnù l’anecession al zòvene Regno d’Itàlia, promesse de benessere le zera stà ftte, ma poco le zera rivà fin ai campi. La tera, spartì in pìcole teren, la no produsseva pì ‘l bastante par mantegner le famèie numarose. L’industriasion che nassea in altre region la passava distante da le pianure piate de Campodarsego. La sècia de certi ani, alternà con le pien de altri, la distrugea i campi de formento e de uva. E quando che la racolta scampava dal tempo, le tasse, tacà con un rigor quasi militar, le magnava quel poco che restava.

El peso el zera de tuti. Le taverne e le fiere, prima pien de ciachi su le stagion e su le feste del paeseto, adesso le zera pien de silensi e de òci longhi, come se tuti i sercasse risposte in fondo a ‘l goto de vin smorsà. Famèie intiere le parlava de lètare che vegniva da lontan, da la Fransa, da l’Argentina, dal Brasile. Lètare che le contava de tere fèrtili, de laoro abondante e de la possibilità de farse qualcosa de solo. Par tanti, le pareva promesse; par altri, l’ùltima speransa.

Benvenuto el sentiva che ‘l so tempo a Bronzola el gavea da finir. A ogni racòlta pì curta, ad ogni pagamento tardivo al paròn de la tera, a ogni pasto che bisognava spartir in boconi pì pìcoli, l’idea de la partensa la cresseva.

Al scomìnsio del 1889, la ze stà pì che un pensier. La ze diventà resolussion. El se ga portà via quasi gnente: qualche vestì piegà con cura, atresi simplisi che ghe entrava in un fagoto e ‘na carta de referensa, scrita da un paesan che gavea za traversà ‘l Atlántico e se gavea sistemà in Brasile. El zera poco, quasi gnente — ma par chi che partiva con speransa, la zera bastante.

Benvenuto el ga serà la porta de casa come chi che sele un capìtolo de la so vita. Drento de lù, el ga lassà i campi che el gavea formà, ma che adesso no lo podea pì tegner. Davanti, ‘na strada che le gavaria portà a tere lontan, tanto distante quanto le promesse che adesso ghe segnava i passi.

El viaio el ga tacà con l’abandono in silénsio del paeseto. Bronzola la ze restà drento, ´nte la nèbia freda de la matina, come se la tera stessa, straca de perder fiòi, la preferisse no vardar la partensa. El treno, ‘na composission lenta e sporca, la ga taià i campi piati del Vèneto, la ga passà ponti streti, stassion pìcole e sità che se seguiva come pàgine de un libro che Benvenuto no el gavaria pì tempo de rileser. Ogni stassion la zera un ricordo de la distansa che cresseva.

Con la matina za slargà, quando el treno el ga rivà visin a Zénoa, l’ària la ze cambià. L’odor salà del mar el se smissiava con el odor pesante del carbon brusà. I primi rumori del porto — gru, apiti, voi che se incrosava — i anunsiava la transission tra la tera conossù e l’osseano sconossù.

El porto de Zénoa el zera pien de un’energia quasi scomposta. File de navi ancorà le balava al molo, pronte a traversar l’Atlántico cariche no solo de merse, ma de sogni strensù. Visin al porton de imbarco, la scena la zera de ‘na confusion che te podea quasi tocar. Sentenaia de emigranti i se stipava, spingendo con valise improvisà, sachi de pan, cesti, e anca gàbie, ognun con el timor de perder el so posto par la traversia.

El rumore el zera fortìssimo. I gridi dei marinai i se smissiava al pianser dei putei, ai vosi dei venditori ambulanti che i vendeva pan e formàio a chi che no el savea quando che el gavaria magnà ancora qualcosa de fresco. I impiegà i sercava de meter òrdine, ma l’ànsia la mangiava ogni parvenza de disciplina. La léngua italiana, za cussì framentà in dialeti, qua la parea moltiplicarse in desene de vosi diverse — véneti, lombardi, napoletani, calabresi — tuti stipà in quel tùrbine de speransa e paura.

L’odor el zera pesà. Ghe zera el sale del mar, la spussa del pesse fresco sbarcà dai barche de pesca, la fumassa del carbon dai calderon, el sudor de csentenaia de corpi tesi, e qualcosa de pì: l’odor quasi metàlico de la partensa, un odor che pareva smissiar speransa e disperassion ´nte la stessa misura.

Al porton de imbarco, el momento de passar su el ponte del barco el zera caregà de emossion cruda. Done le se segnava ripetutamente, òmini i strensea ´ntei sacheti pìcoli amuleti o peseti de tera nateva. Ogni passo lel zera un adio in silénsio — no soło da l’Itàlia, ma da ‘na vita intiera.

Benvenuto, spinto da la massa, el ndava pian pian. El cuor el ghe batea forte. Davanti a lu, la carcassa scura del barco la se alsava imponente, come ‘na muràia de un destin inevitàbiłe. Drito, el porto de Zénoa el se sfumava in vosi che no el podea pì distinguer.

A bordo, el spàssio el zera streto. Le condission, insalubri. El mar no el perdonava. Onde violentìssime le sbateva la carcassa de legno come se volesse cavar via dal barco chi che osava sfidarlo. El magnar el zera scarso, e l’aqua, rasionà. Putei pianseva zorno e note, tanti no resistea a le febre che corea par la stiva. Benvenuto el vardava tuto in silénsio, acostumà a la dissiplina dei campi, ma no imune a la tristesa che se sparseva par el ponte. Ogni funeral improvisà in mar el zera un ricordo crudele che la “Mèrica” no gavaria regalà fassilità.

Dopo setimane interminàbiłe, un mormorio el corse par el barco: tera a vista. La silueta de la costa brasilian la paressera là, lontan, fasciada de montagne coperte de mata. Santos si apare come la porta de intrada par un mondo novo.

Capìtolo III — Campinas e la realtá de la Mèrica

Da Santos, Benvenuto el ga seguito con el treno fin a Campinas, portando con lu la fadiga de setimane de traversia e ´na mescola de spetativa e incertessa. La locomotiva, pesada e lenta, la gemea a ogni curva, sputando nùvole grosse de fumassa che se smissiava con l’ària ùmida de la mata atlántica. L’odor del carbon brusà entrava ´ntei vagon, insieme con el profumo forte de tera bagnà e de vegetassion lussuriosa.

El viaio el ze stà longo. El treno el andava per vie strete, taià tra coste pien de verde, passando tunel cavà ´nte le piere e viadoti sospesi sora val fondi. A ogni stassion, pìcole fermade lassava vardar paeseti improvisà: case semplesi de legno, teto de zinco che rifletea el sol, putei scalsi che coreva sora la tera.

Come che la composission la se alontanava da la montagna e la intrava ´nte l’interno, el panorama el ze cambià. El verde grosso de le mate el ga lassà el posto a campi coltivà e vasti cafesai che i se stendea fin dove che rivava l’òcio — un mar verde scuro che se muovea con la bresa. El zera ‘l paesàgio che mantgneva la richessa de sto posto e che, par tanti neo rivà, el rapresentava anca la promessa e la prision.

Quando el treno finalmente el ga rivà a Campinas, la sità la se ze mostrà come un nùcleo vivo e in espanssion. Le strade de tera le zera incrosà da carosse cargà de sachi de cafè, mentre magazeni e depòsiti i se vardava visin a la stassion. El comèrcio el zera vivo, mosso dai schei che el cafè meteva ´nte l’economia local. Ma, par Benvenuto e tanti altri che rivava, la sità la zera soło un passo.

El trenoel ga scampà la corsa e el ze entrà pian pian ´nte la stassion de Campinas. La fumassa de la locomotiva la se sparsea ´nte l’ària calda e seca, mentre el convòio, pien de emigranti strachi, el andava piano sora i binari. Le porte le se verse e ‘na ondata de zente la ga tacà a sbassar, portando sachi de tela, valise improvisà e cassoni ligà con le corde.

Su la piataforma, el movimento el zera grande. Fatori e impiegà de le fasende i spetava i grupi de recém rivà, vardando con atenssion le note su liste inzalide da l’uso. Fra de lori, i òmini mandà da la "Fazenda Redenção" che i se vedea par i so capèi de paia larghe e le camise segnà da la polvere rossa de la strada. A canto, tre grande carosse le spetava, ciascheduna tirà da do parée robuste de mule, nervose con el brusìo.

El grupo de pì de cento emigranti el ze stà messo insieme in pressa. El viaio fin a la fasenda el zera ancora longo e no ghe zera tempo da perder. Le òrdini le zera ciare: i òmini, i putei pì grandi e le done che no le zera incinte i gavea da seguir a piè, formando ‘na lunga colona sora la strada de tera. I pì veci, le done incinte e tuta i bagaia i zera messi su le carosse, che i banchi improvisà i zera coerti de paia.

El caldo el zera za forte in quela matina. Fora de la stassion, l’odor de tera seca se smissiava con la pussa de le mule, con el sudor dei òmini e con l’aroma che no passava de cafè che vegniva dai baracon. La movimentassiòn la zera caòtica: corde che se strensea, bauli tirà sora le carosse, putei che piansea parché momentaneamente lontan dai genitori, mare che sercava de tegner òrdine.

Con tuto finalmente sistemà, la pìcola procession la ga tacà a partir. Davanti, uno dei impiegati de la fasenda el guidava la prima carossa, seguida da visin da le altre do, che le rode de legno le gemèa soto el peso de le bagaie e dei passegieri. Dietro, la colona de òmini, done e putei la ´ndava a piè, alsando pòlvere fina che la se atacava a la pele e ai cavei.

La strada mal conservà la se stendea par sirca vinte chilometri, taiando campi e cafesai che i se stendea come tapeti verdi soto el sol. Par tanti, el zera el primo contato con la tera ndove che i viveria. El silénsio el dominava la màrssia, roto soło dal passo cadensà de le mule, dal gemìto de le rode e dal richiamo ogni tanto dei fatori par tegner el rìtmo. Ogni passo i portava pì lontan da la sità e pì visin a un futuro incerto, segnà da la promessa e da la duressa che i spetava a la Fazenda Redenção.

Quando i ze rivà al posto destinà par el so alògio, un silénsio grosso el ga ciapà el grupo, come se el stesso posto el respirasse el passà che el portava. Davanti a lori, se alsava file de case rùsteghe, messe in riga ´na visin a l’altra, ma lontan da dar conforto o speransa. Zera costrussion vècie, de legno e baro, resti de tempi crudeli, quando che quel posto el zera stà la senzala de la fasenda — un sìmbolo de opression e de soferensa perpetuà lì.

I teto, un tempo saldo, adesso i gavea buchi e teie spacà, lassando che piova e vento intrasse sensa fermarse, castigando l’interno de le casa. El solo no gavea piastrele, solo tera batuta, dura dal tempo e da la mancansa de cura, alsando pòlvere a ogni passo dei recém rivà. Le mure, fine e consumà, le isolava poco sia el fredo de la note che el caldo feroce del zorno.

L’ambiente el gavea ´na ària de abandono e resignassion, come se quele struture le portasse drento le so fibre el peso dei oci che le gavea vardado pianser, de le man che le gavea costruì soto òrdini dure e de la speransa che lì quasi no la zera mai nassù. Lì, in quel che zera stà la senzala de la fasenda, i emigranti italiani i ga trovà un teto provisòrio, poareto e duro, ndove che i gavea da refar la so vita partendo da quel che pareva gnente — un scomìnsio segnà da dificoltà tante vècie quanto la tera stessa che i calpestava.

Lori i ze Rivà strachi e sensa strada segura, i emigranti i ga fato quel che i podea par sistemar quele case vècie in ruina, improvisando un riparo mìnimo par se proteger da la note e dal tempo. Con teto spacà, pareti fràgili e solo de tera batuta, ogni spàssio el prendea vita con la fadiga dei recém rivà, che i netava cantoni, i taponava busi e i sistemava le poche robe con la speransa de un novo scomìnsio.

Intorno, altre famèie rivà da Quinto, Nervesa, Selva e Volpago le sercava anca lori de se adaptar a quel panorama duro, portando ´nte la parla e ´nte le usanse l’eco de l’Itàlia lassà dietro. La convivensa fra paesani la fasea nasser un legame silénsioso de solidarietà, un conforto dèbole davanti a la duresa dei zorni e de le note, quando el fredo pareva intrarse fin intei ossi.

Solo con el passar del tempo, come che la rotina la se fermea e le forse le se rinovava, i ga tacà a riparar le case — rinforsando muri, cambiando teie e fasendo che quel vècio alògio el diventasse un poco pì degno, un poco pì acoliente. Ma anca con ste picene miliorie, la vita la restava dura, e la promessa de ‘na tera nova la se smissiava ancora con el peso del passà e con i dificoltà del presente.

I primi ani i ze stà crudei. El clima, le malatie e la misèria i ga fato pagar un pressio alto. Tanti putei i ze morti prima de fini el primo ano. Ogni pèrdita la lassava ‘na ferida che no se vardava, ma la rinforsava la determinassion de chi che restava.

Capìtolo IV — El laoro e el tempo

El zorno de laoro el scominsiava prima ancora che el sol el zera nassù, segnà dal toco seco dee campanel de la fazenda a le sei ore. Lu el zera ‘l ciamà che no permetea ritardo. Òmini e done, anca con la pansa, i lassava l’alògio con el seren de la matina drento ai fasoi che copriva i cavèi, portando zape, falsi, brente de aqua e pìcole robe da magnar. Fra de lori, ghe zera anca i puteleti da teta, che i se atachea ancora, sistemà come che se podea drento a le mare.

Benvenuto, come tuti, el seguiva par i cafesal. El caldo presto el se fasea taiente, e la tera, testa dura, la volea forsa e pasiensa. El laoro el zera sensa fin: netar l’erba, curar le piantine nove, cavar radise testarde e, a la stagion bona, racoltar i grani maturi. Quando che el sino de mesdì el batea lontan, el magnar se fasea là stesso, soto l’ombra de qualche pianta de cafè, con i puteleti distesì sora strasi per tera o drento a cassoni improvisà, sempre visin a le mare che, tra un bocon e l’altro, ghe dava ancora el late.

Con el tempo, el corpo de Benvenuto el se ze abituà al rìtmo pesà e sempre uguale. Le man, dure come la scorsa, no sentiva pì el tàio rùstego dei rami; i mùscoli, prima fiachi, i gavea imparà a parlar con la tera bruta. E cusì, dì dopo dì, el scopriva la duresa e l’imparar silensioso de domar quela tera nova, che la volea pì che laoro: la volea tenassità.

Ogni ano, la casa povereta ndove che Benvenuto e la so famèia i stava la guadagnava pìcole miliorie, fruto de tanto sforso e tempo. Prima, el solo de tera batù el gavea lassà el posto a taole rùsteghe, che le tegneva fora l’umidità e le portava un poco pì de conforto ai piè strachi. Dopo, l’orto el se ze ingrandì, con file de insalà, fasoi e pomodori che i sercava el sol. Qualche galina la ga tacà a raspar lìbara davanti a la porta, portando no soło ovi freschi, ma anca ‘l senso de un teto che, pian pian, el metea radise in quela tera foresta.

El paron de la fasenda, seguendo un uso za conossiù, el permetea che ogni famèia la coltivasse un picolino orto e che la tenesse qualche pìcole bèstie intorno a la casa, come galine, porsei e cavre. Ste pìcole concession le zera vital par la sopravivensa dei coloni, ma no i tolieva la dipendensa quasi total dal magazino de la fasenda. Là, i vìveri e i atresi — sal, zùcaro, kerosene, veste e tuto quel che serviva — i zera vendù a crèdito, ma con el préssio quasi triplicà rispeto a Campinas. Ogni spesa la zera segnata su un quaderno, vose par vose, par vegnir tratenù dai pagamenti futuri. Le spese occasionà come spesiale mèdego e ospital le zera pagà dal paron e i schei dopo i zera scalà su la paga.

El legame dei emigranti con la fasenda, però, l’andava ben oltre i bisogni de ogni zorno. Prima ancora de imbarcarse in Itàlia, ogn’un de lori gavea firmà un contrato de laoro de quatro ani, un impegno rìgido che i tegneva legalmente ligà a la proprietà. In sto tempo, no podea lassar la fasenda pena de vegnir sità da la lese. Se provava a scampar, i gavea da restituir al paron tuto quel che el gavea speso par farli rivar — bilieti, magnar e trasporto da l´Itàlia fin la fasenda.

Soo dopo finì el contrato lori i podea lassar la fasenda, e anca cusì solo se tute le spese zera pagà. Par tanti, sta libartà futura la parea lontan, quasi ´na riga de orisonte che se scampava a ogni passo. Ma cussì anca, ogni zorno de laoro, ogni riparo messo a la casa e ogni pianta nova messa in tera zera un passo in più verso sta speransa.

Ma la nostalgia de Bronzola no la spariva mai. ´Nte le note calde, sentà su la porta de casa, Benvenuto el sentiva el coro dei inseti e el pensava al toco lontan dei campanèi de Campodarsego, al profumo de l’ua matura, al fresco dei canai. El Brasile ghe gavea portà laoro e vita, ma l’Itàlia la restava viva ´nte la so memòria.

Capìtolo V — La lètara e ‘l lassà

Fasenda Redenção, Provìnsia de San Paolo, 30 zugno 1889

Cara mare, cari fradèi,

Ve scrivo con el cuor strensù e con le man tremà. La nostalgia la ze come un peso che porto tuto i zorno, e qualche volta me par che la faga più male che ‘l laoro. Ogni matina, quando che el campanel suona, me vien in mente el toco dei campanéi de la nostra località, che i ciama a la messa. Qua, ‘l toco el ciamà a ‘l cafè e al lavoro, ma drento de mi el me ricorda che son lontan da vu.

El viaio el ze stà duro. El mar el pareva sensa fin, e le note frede me gavea fato pensar se un zorno gavarìa vardar ancora la vostra fàcia. Quando che el bastimento el ze rivà, mi go pensà che la parte dura la zera restà drio, ma go scoprì che el vero sforso ‘l tacava qua. Le case ndove che vivemo zera vècie e rovinà, con el teto spacà e el solo de tera batù. Pian pian, metemo a posto quel che se pol. L’orto ‘l ga tacà a dar qualche sustento, e le galine, là davanti a la porta, me fa ricordà le matine de casa, quando la mama ciamea drento con el profumo de la polenta.

Ve prego de dir a la me sorela Rosa che tengo ´ntel cuor el zorno de la so festa de nosse, anca sensa aver podù èsser là. Me la imagino con el so vestì semplice, ma con el soriso che la ga sempre portà la luse drento a la nostra casa. Base i puteleti par mi, e dighe che el zio Benvenuto, anca lontan, el pensa a lori tuto i zorni.

No vegnì a creder che la “Mèrica” la sia tera de oro fàssile. Qua tuto se guadagna con tanto sudor e pasiénsa. Ma cussì anca, laoro sodo, parchè penso che ogni zorno el me porta un passo pì in pressa verso un futuro ndove che podaremo vardarse ancora.

La me pì gran voia la ze de strenservi un’altra volta o, almanco, de saver che stè ben. Se podè, scrivime. El me indirisso el ze: Fazenda Redension, Provìnsia de San Paolo, Brasile.

Recivì el me strucon forte, come se el zera un toco de la me presensa là con vu. Che Dio ve tegna tuti in salute fin al zorno del nostro incontrarse.

Con amor e nostalgia,

Benvenuto


Epìlogo — L’omo e la stòria

I ani i ze passà. Benvenuto lu el ze restà a Campinas, metendo radise in quela tera che un zorno lo gavea recevù con duresa. El so nome el ze vegnù smissià con i altri coloni italiani. La so stòria la ze diventà parte de la memòria silensiosa de le fasende de cafè.

La lètara mandà in 1889 la ze restà viva come documento de quel tempo. No el zera solo carta e inciostro: lla zera el segno del viaio, de la nostalgia e de la resistensa che i gavea formà no solo la vita de Benvenuto Scarsela, ma anca quela de miaia de emigranti italiani in Brasile.


Nota del Autor

La stòria de Benvenuto Scarsela la ze nassù come ‘n tributo a la multitudine silensiosa de òmini e done che, a la fin del secolo XIX, i ga traversà l’osseano, lassando le so vile in silénsio e campi za strachi, par afrontar in tera brasilian un futuro tanto incerto quanto inevitàbiłe. No se tratta mia sooo de ‘na stòria personal, ma de ‘n toco vivo de ‘na memòria coletiva che la ga formà la stòria de San Paolo, e, in particolar, de Campinas, intel 1889.

El raconto el ze stà costruì sora registri, lètare e memòrie orai che i ga resistì al tempo — testimoni che, anca se brevi, i porta drento l’essenssa de quel che vol dir partir. Scrivendo ‘sta stòria, mi go volesto tegnier viva la dignità dei detai: el odor de tera bagnà ´nte i cafesai, el son metàlico dei campanèi de Bronzola, la ruvidessa de le man segnà dal laoro e la nostalgia che la traversava i mari.

Sto libro el ze stà scrito par che i dessendenti de ‘sti emigranti i capisse che le so radise no ze mia solo date o nomi ´nte i registri, ma esperiense umane pien de dolor, speransa e perseveransa. Lu el ze anca ‘n tributo al coraio silensioso de chi che no el ze tornà, ma che, con el so laoro e sacrifìssio, el ga contribuì a costruir la vita de le generassion che vegniva dopo.

La “Stòria de Benvenuto Scarsela” la ze, dunque, pì che un raconto su ‘n omo; el ze la ricostrussion literària de ‘n tempo in che el destin de tanti el se smissiava con la promessa — gnanca sempre mantenù — de ‘na tera nova. Che ‘ste pàgine le servi come ponte tra el passà e el presente, permetendo che la vose de Benvenuto, e de tanti altri come lu, la continue a sonar inte la memòria de chi che incò el camina sora el solo che ‘n zorno el ze stà conquistà con sacrifìssio.

Luiz C. B. Piazzetta


quarta-feira, 20 de maio de 2026

Imigrantes Italianos na Região de Palma e Muriaé MG

 


Imigrantes Italianos na R
egião de Palma e Muriaé 

Zona da Mata de Minas Gerais


Quem percorre a Zona da Mata mineira com olhos atentos percebe que a história está gravada nos sobrenomes, nas antigas fazendas, nas capelas de beira de estrada e nos costumes que atravessaram gerações. Em Leopoldina, Palma e Muriaé, a presença italiana não é apenas um dado do passado: ela ainda vive na paisagem humana da região.

Foram homens e mulheres vindos de longe, trazendo na bagagem mais do que ferramentas e roupas simples. Trouxeram modos de trabalhar a terra, formas de falar, rezar, plantar, cozinhar e criar família. Aos poucos, esses imigrantes foram se misturando ao cotidiano local, ajudando a moldar a economia rural, a cultura e a identidade dessas cidades.

Cada sobrenome que hoje aparece em registros antigos, lápides, contratos ou memórias orais é mais do que um nome — é um fragmento de vida, de esforço e de esperança. São histórias de adaptação, de trabalho duro, de saudade e também de construção. Histórias que ligam a Itália rural do século XIX à Minas Gerais em formação.

Recontar essas trajetórias é dar voz a quem abriu picadas, levantou casas, plantou lavouras e criou raízes em solo mineiro. É transformar documentos em memória viva. É lembrar que a imigração não foi apenas um movimento de pessoas, mas um encontro de mundos.

Seguem alguns nomes e sobrenomes de imigrantes italianos e seus contratantes:

Fazendeiro contratante: Antonio Balbino Resende
Localização: Cisneiros, Palma

Sobrenomes de imigrantes contratados em outubro de 1895: Alti, De Rosso, Maggiolo, Pareschi, Piccolo, Presti, Tittonei

 

Fazendeiro contratante: Assis Fernandes
Localização: Banco Verde, São Paulo do Muriahé

Sobrenomes de imigrantes contratados em dezembro de 1895: Aldighieri, Bellato, Boarati, Burato, Busasca, Faggionato, Guerra, Maccadanza, Malotto, Pasin, Pezzetini, Tambo, Vio

Fazendeiro contratante: Barão de Monte Alto
Localização: Morro Alto, Palma

Sobrenomes de imigrantes contratados em abril de 1896: Aggio, Balleon, Boeri, Borile, Carpanese, Cesati, Cogo, Doro, Filippini, Grava, Mancini, Mantovan, Masega, Michieletti, Milani, Pandin, Riz, Sadocca, Salvatico

Fazendeiro contratante: Eudosia Augusta Carmelo
Localização: Barra Alegre, São Paulo do Muriaé

Sobrenomes de imigrantes contratados em março de 1896: Barbini, Bazzeggio, Belletto

Fazendeiro contratante: Francisco Teodoro Macedo
Localização: Banco Verde, São Paulo do Muriaé

Sobrenome de imigrante contratado em dezembro de 1895: Topa

Fazendeiro contratante: Gabriel Arcangelo da Silva
Localização: Banco Verde/Monte Alegre, São Paulo do Muriaé

Sobrenomes de imigrantes contratados em março de 1896: Baldiserotto, Boscariol, Casagrande, Dedin, Facca, Lusti, Moscardo

Fazendeiro contratante: Jeremias de Araújo Freitas
Localização: Palma

Sobrenomes de imigrantes contratados em outubro de 1895: Muzzioli, Zambon

Fazendeiro contratante: João Augusto Rodrigues Caldas
Localização: São Manoel, São Paulo do Muriahé

Sobrenomes de imigrantes contratados em junho de 1896: Baldi, Berardi, Cavalli, Drudi, Ferri, Gambati, Maltoni, Mancini, Migani, Nicolini, Parosi, Piccioni, Pironi, Pironi, Vandi, Vani, Villa

Fazendeiro contratante: Joaquim Hilario Teixeira
Localização: Palma

Sobrenomes de imigrantes contratados em junho de 1896: Anghietti, Baldazzi, Nati, Ricci, Rincini, Terzi, Tinti

Fazendeiro contratante: José Antonio Alves Oliveira
Localização: Morro Alto, São Paulo do Muriaé

Sobrenomes de imigrantes contratados em março de 1896: Boldrin, Dian, Marzin, Pavan, Suman, Tisiot, Zordan

Fazendeiro contratante: José Januario Rabello
Localização: Parochena, São Paulo do Muriaé

Sobrenomes de imigrantes contratados em outubro de 1895: Gamba

Fazendeiro contratante: José Machado
Localização: Parochena, São Paulo do Muriaé

Sobrenomes de imigrantes contratados em outubro de 1895: Baratella, Bernardi, Casarin, Gatto, Pozzolo

Fazendeiro contratante: Raymundo Correia do Espírito Santo
Localização: Fazenda Santa Olímpia, Palma

Sobrenomes de imigrantes contratados em outubro de 1895: Andreini, Arvenghi, Barbi, Bergamini, Bertinazzi, Bonfigioli, Cassina, Cassis, Ermi, Locatelli, Maffialetti, Monfardini, Noris, Paltrinieri, Santinelli, Signorelli, Trapolli, Travellin, Vacchi, Vezzole

Fazendeiro contratante: S. Miguel Caputo
Localização: Morro Alto, Palma

Sobrenome de imigrante contratado em abril de 1896: Tramarin

Fazendeiro contratante: Theodoro Alves de Souza
Localização: Banco Verde, São Paulo do Muriaé

Sobrenomes de imigrantes contratados em janeiro de 1896: Cesario, Curiani, Felippe, Mamponin, Marzano, Mattioli, Patuzzo, Pistore, Ruffato, Sabadin, Salviato, Testa, Tonello, Zardetto

Fazendeiro contratante: Venancio Alves da Silva
Localização: Banco Verde, São Paulo do Muriaé

Sobrenomes de imigrantes contratados em dezembro de 1895: Braga, Chilese, Cortese, Duse, Melisen, Mesilon, Sotterina

Fazendeiro contratante: Xisto Jorge dos Santos
Localização: São Paulo do Muriahé

Sobrenomes de imigrantes contratados em junho de 1896: Arcangeli, Arcangeli, Buontempi, Ottaviani, Savoretti, Tangheri

Nota Explicativa

Resgatar a história da imigração italiana na Zona da Mata mineira é mais do que reunir nomes e datas. É compreender como diferentes culturas se encontraram e se transformaram mutuamente. Cada família citada representa uma parte desse processo silencioso de construção do Brasil interiorano, feito de trabalho, adaptação e permanência.
Ao revisitar essas trajetórias, não estamos apenas olhando para o passado, mas fortalecendo a memória coletiva que ainda sustenta a identidade de muitas comunidades da região. Que esta pesquisa de Nilsa Cantoni sirva como convite à reflexão, à pesquisa e ao diálogo entre gerações — para que essas histórias continuem sendo contadas, valorizadas e preservadas.

Dr. Luiz C. B. Piazzetta

segunda-feira, 4 de maio de 2026

Pioneiros Italianos da Colônia Azambuja em Santa Catarina

 


Pioneiros Italianos da Colônia Azambuja em Santa Catarina


A Colônia Azambuja, localizada no sul de Santa Catarina, teve início em 28 de abril de 1877, data que marca a chegada dos primeiros imigrantes italianos à região. Esse momento representa um dos capítulos importantes da grande corrente da Imigração Italiana no Brasil, quando milhares de famílias deixaram suas terras na Itália em busca de novas oportunidades na América.

Nos primeiros tempos, a maioria dessas famílias estabeleceu-se nas proximidades do núcleo central da colônia, onde começaram a organizar a vida comunitária em meio a um território ainda pouco ocupado. Eram agricultores vindos principalmente do norte da Itália, acostumados ao trabalho da terra e determinados a reconstruir suas vidas em um ambiente desconhecido. Ali, enfrentaram os desafios típicos do início da colonização: a derrubada da mata, a abertura de caminhos, a construção das primeiras casas e o preparo das lavouras que garantiriam a subsistência das famílias.

Com o passar dos anos e a chegada de novas levas de imigrantes italianos, o povoamento da colônia se expandiu gradualmente. As terras ao redor da sede começaram a ser ocupadas, formando novos núcleos rurais e ampliando o território habitado pelos colonos. Assim, pouco a pouco, a Colônia Azambuja transformou-se em um importante centro da presença italiana em Santa Catarina, marcado pelo trabalho agrícola, pela organização familiar e pela preservação de tradições culturais e religiosas trazidas da Itália.

Esse processo de ocupação e desenvolvimento não apenas consolidou a comunidade local, mas também contribuiu para a formação histórica e cultural de toda a região, deixando um legado que ainda hoje pode ser percebido na identidade das populações descendentes dos primeiros pioneiros italianos.

Sobrenomes dos Pioneiros:

ACCORDI  

ARALDI 

AROZIO 

BAESSO  

BAGGIO

BALZANELLI

BARDINI

BARRONI 

BARZAN

BATILANA

BATTAINI

BENATI

BENATTI

BERLANDA

BERTI

BETTIOL

BOLOGNINO

BOM

BONETTI 

BONO

BORTOLUZZI

BRAMBILA

BRESSAN

BROCCA

BROGNOLLI

BROLESE

BRULERA

BURATO

BURIGO

BUSANI

BUSINARO

BUZZINARI

CAGNOLA

CALDANA

CANAVESI

CANEVER

CARADINI

CARBONI 

CARDINALLI

CARGNIN 

CARRARA

CARTELLI

CASAGRANDE

CASSAGE

CASTAGNETI

CASTAGNINI

CASTELLETTI

CATANEO 

CAVAZZONI

CEMIN

CENIN 

CERTARO

CERZELO

CHIRICO

CIPRIANI

COMELLI

CORRADINI

COSTA

DALLA PEGARRARA 

DAMIAN

DAMIAN PREVI

DANDOLINI

DE BONA PORTON

DEMO

FERRARI

FILIPPI

FOLCHINI

FORMIGONI

FORNASA

FRAGNAN

FRANCHI

FRASI  

FRECCIA

FREGNAN

FREITAS

FRETTA

FURGHERI

FURGHESTI

FURLAN

FURLANETTO

GALVANI

GARBELOTTI

GENOVEZ

GHIRALDO

GHISI

GIRARDI

GRANDI

GRASSI

LIBERATO

LODIGIANI

LONGO

LOTTI

LUMMI

LUPI PORRINI

MACALOZZI

MAGGIONI

MAGRI

MANARIN

MANFREDI

MANFREDINI

MARCON

MARGARITTI

MARGOTTI

MARGOTTO

MARTINELLI

MARZA

MASIERO

MINATO

MINOTTO

MODOLON

MOLON

MORETTO

MORSELLI

MORTARI

MOSERLE

MUDOLON

NALBONI

NANDI

NEGRI

NICOLADELLI

NOLA

ORLALDI

ORLANDI

PADOVANI

PARISI

PASETTO

PASSAORI

PAZZETO 

PEGORARA

PELICERA

PELIZZER

PERDONÁ

PERON

PESCADOR

PESCARINI

PIGARELLI

POPINI 

PREVE

QUAREZEMIM

ROMAGNA

ROSSETTI

ROSSO

SABAINI 

SANDRINI

SAVI

SAVI MONDO

SCARDUELLI

SCREMIN

SIGNORETTI

SILVESTRI

SPILERE

STORI

TALAMINI

TANCHELLA

TARTARI

TASSI 

TONNI

TRALDI

TRAMONTIN

TUNOSE 

TUROSSI

VANNELLI 

VICENTINI

VIGARANI

VITORASSI

ZABOT

ZAMNINI

ZAMPARETTI

ZANATTA

ZANELLA

ZANI

ZANINI

ZAPPELLINI


Assim foram distribuídos:


AZAMBUJA  (SEDE)


AROZIO 

BATTAINI

BERTI

BONO

BROLESE

BUSANI

BUSINARO

CAGNOLA

CANAVESI

CASSAGE

CASTAGNETI

CASTELLETTI

CAVAZZONI

CORRADINI

COSTA

DEMO

FILIPPI

FORMIGONI

FRAGNAN

FRANCHI

FRASI  

FRECCIA

FREITAS

FURGHERI

GARBELOTTI

GHIRALDO

LODIGIANI

LUMMI

MAGGIONI

MAGRI

MANFREDI

MARCON

MARGARITTI

MARGOTTO

POPINI 

QUAREZEMIM

MARZA

MORETTO

MOSERLE

MUDOLON

PADOVANI

PASETTO

PEGORARA

PELICERA

PELIZZER

PESCARINI

SABAINI 

SIGNORETTI

STORI

TANCHELLA

TARTARI

TASSI

TONNI

TUROSSI

VANNELLI 

VISENTINI

ZANI

ZANINI


RIO PEDRAS GRANDES 


BARRONI 

BERTI

BRAMBILA

BROCCA

CALDANA

CANEVER

CARBONI

FOLCHINI

FORNASA

FREGNAN

FURGHESTI

GIRARDI

MANFREDINI

MODOLON

NOLA

PARISI

ORLANDI

PASSAORI

PESCARINI

SCARDUELLI

TRALDI

TANCHELLA

TASSI 

VIGARANI

ZABOT


CANELA GRANDE


ACCORDI  

BENATTI

BOLOGNINO

BROGNOLLI

CERZELO

FRETTA

LUPI PORRINI

MACALOZZI

MORTARI

ROSSETTI

SILVESTRI

ZAMNINI


RIO CINTRA


ARALDI 

BALZANELLI

BARDINI

BERLANDA

BRULERA

BURATO

CARADINI

CARRARA

CARTELLI

CIPRIANI

GRASSI

MANARIN

MARGOTTI

MINATO

MOLON

NANDI

TUNOSE 


SÃO JOÃO


BAGGIO 

BENATTI

BRESSAN

CALDANA

CASTAGNINI

DALLA PEGARRARA 

FOLCHINI

MORSELLI

PERDONÁ

SCREMIN

VICENTINI

ZANELLA


SANTO ANTÔNIO


BARDINI 

BARZAN

BATILANA

BERTTI

BAGGIO

BENATI

CARBONI

CARDINALLI

CASAGRANDE

CEMIN

DAMIAN

DE BONA PORTON

FORNAZA

MASIERO

NOLLA

PARISE

PREVE

ROMAGNA

ROSSO

SAVI

SPILERE

TALAMINI

VITORASSI

ZAMPARETTI

ZANATTA


ARMAZÉM


BAESSO  

BONETTI 

CARBONI 

CARGNIN 

CATANEO 

COMELLI

DANDOLINI

FURLAN

FURLANETTO

GHISI

LIBERATO

LOTTI

MINOTTO

NEGRI

NICOLADELLI

ORLALDI

PERON

PIGARELLI

SANDRINI

ZAMNINI

ZANELLA

ZAPPELLINI


RANCHO DOS BUGRES


BETTIOL

BOM

BORTOLUZZI

BURIGO

CENIN 

DAMIAN PREVI

GALVANI

GENOVEZ

GRANDI

LONGO

NALBONI

PESCADOR

ROMAGNA

SAVI MONDO

TRAMONTIN


RIACHO DO NORTE


BORTOLUZZI

BUZZINARI

CERTARO

CHIRICO

FERRARI

FRETTA

MARTINELLI

PAZZETO 


Nota do Autor

Este texto apresenta uma relação dos primeiros imigrantes italianos que participaram da formação da Colônia Azambuja, em Santa Catarina. A lista reúne os nomes daqueles pioneiros que chegaram à região no período inicial da colonização, contribuindo diretamente para o surgimento da comunidade e para o desenvolvimento das primeiras atividades agrícolas e sociais da colônia.

Mais do que simples registros, esses nomes representam famílias que atravessaram o oceano em busca de novas oportunidades e que enfrentaram as dificuldades próprias da adaptação a uma terra ainda em processo de ocupação. Ao estabelecerem suas casas e lavouras, esses imigrantes lançaram as bases da vida comunitária que, com o passar dos anos, daria origem a novas localidades e ao crescimento da região.

Assim, o objetivo desta lista é preservar a memória desses pioneiros, valorizando a presença italiana na história de Santa Catarina e reconhecendo o papel fundamental dessas famílias na construção das primeiras comunidades da Colônia Azambuja. 

Dr. Luiz Carlos B. Piazzetta